![\"\"](\"https:\/\/www.krammer.nl\/blog\/wp-content\/uploads\/uiterlijk.jpg\")
Af en toe wordt me op het conservatorium gevraagd welke instellingen ik gebruik bij het vormgeven van mijn arrangementen. In de afgelopen twintig jaar heb ik stapje voor stapje ontwikkeld hoe ik mijn stukken eruit wil hebben zien. Met alle plezier leg ik uit welke keuze ik maak.<\/p>\r\n
Mijn stukken zijn gemaakt in Finale. Maar je kunt in Sibelius net zo goed een echt fraaie lay-out cre\u00ebren. Laten we kijken naar de eerste pagina van Pipes of peace<\/em> van Paul McCartney:<\/p>\r\n Hieronder zoomen we steeds in op een gedeelte van het arrangement. Je kunt op de afbeeldingen klikken om meer details te zien.<\/p>\r\n E\u00e9n van de keuzes die sterk bepalend is voor het uiterlijk van de bladmuziek zijn de gebruikte lettertypes. Veel moderne koormuziek wordt uitgegeven met lettertypes zonder schreef (ook wel sans<\/em> genoemd). Ik vind het mooier om een lettertype te gebruiken m\u00e9t schreef. Dat is iets beter leesbaar (vandaar dat romans altijd worden uitgegeven met een schreef-lettertype) en het geeft meer rust op de pagina. Voor de titels, de informatie rechtsboven op de eerste pagina en de namen van de balken gebruik ik w\u00e9l een schreefloos lettertype (zoals dat in boeken ook vaak wordt gedaan).<\/p>\r\n Als schreef-lettertype kun je beter niet Times New Roman gebruiken, want dat ziet er erg standaard uit. Mooier zijn bijvoorbeeld Georgia of Plantin, of een Google-lettertype zoals Poly of Droid Serif. Als schreefloos lettertype werkt Gill Sans mooi, of bijvoorbeeld Open Sans van Google. Overigens gebruik ik zelf (betaalde) professionele fonts.<\/p>\r\n Je kunt beter niet meer dan twee lettertypes gebruiken (plus hun cursieve variant), voor de rust op de pagina. Nog een tip voor het gebruik van lettertypes: zet de titel of de informatie rechtsboven niet in hoofdletters. Dat ziet er snel onverzorgd en schreeuwerig uit.<\/p>\r\n Betekenisloze klanken (zoals ooh<\/em> en dah<\/em>) maak ik cursief. Dit draagt ook weer bij aan de leesbaarheid van de partituur.<\/p>\r\n Een van de basisprincipes die ik hanteer, is dat alle elementen op de pagina een gelijkwaardige ‘vetheid’ moeten hebben. Dat levert een rustig totaalbeeld van de pagina. Alle lijnen hebben dezelfde dikte, en de letters en gebruikte symbolen hebben een vergelijkbare dikte.<\/p>\r\n In de afbeeldingen hierboven kun je zien dat de lijnen van de balk, de stokken, de maatstrepen en de woordverlenging dezelfde dikte hebben. Verder hebben de letters (althans, de letters die niet vet zijn) gemiddeld dezelfde dikte als de lijnen. En ook de andere grafische elementen, zoals de voortekens, hebben min of meer dezelfde vetheid.<\/p>\r\n Verder kies ik ervoor om de aanduidingen v\u00f3\u00f3r de noot te zetten, dat wil zeggen iets links van de noot. Boven de noot kan immers wederom tekst staan, van de balk daarboven.<\/p>\r\n Dynamische aanwijzingen probeer ik zoveel mogelijk op een vaste hoogte boven de balk te plaatsen.<\/p>\r\n![\"\"](\"https:\/\/www.krammer.nl\/blog\/wp-content\/uploads\/Partituren-1.png\")
<\/a><\/p>\r\nLettertypes<\/h4>\r\n
<\/a><\/p>\r\nTekst<\/h4>\r\n
<\/a>Voor de tekst onder de noten gebruik ik dus een lettertype met schreef. Die letter is bij mij relatief groot, zodat de tekst goed leesbaar is. De consequentie daarvan is wel dat er relatief weinig muziek op een systeem past.<\/p>\r\nDiktes<\/h4>\r\n
Plaatsing elementen<\/h4>\r\n
<\/a>Laten we nu eens kijken naar de plaatsing van de muzikale elementen. Software voor muzieknotatie gaat iets anders om met tekstplaatsing dan hoe ik het mooi vind. Onder een gewone noot wordt de tekst gecentreerd geplaatst. Onder een noot met een overbinding wordt de tekst echter default links uitgelijnd. Dat wil zeggen dat in dit voorbeeld de ‘s’ van ‘soon’ recht onder de noot geplaatst zou zijn. Ik kies ervoor om dat niet te doen en ook in zo’n geval de tekst te centreren onder de noot. Dat draagt weer bij aan een rustiger totaalbeeld. (Bovendien kan het anders voorkomen – en hier wordt het een beetje technisch – dat de tekst op de ene balk gecentreerd is en op een andere balk waar een melisma staat niet, zodat woorden die op hetzelfde moment worden uitgesproken niet recht onder elkaar staan.)\u00a0<\/p>\r\nStokken<\/h4>\r\n
<\/a>Met stokken doe ik ook iets eigenwijs. De gebruikelijke notatiewijze is dat bij noten op de middelste lijn de stokken naar onderen lopen. Maar die stokken komen dan dicht tegen de tekst onder de noot te staan. Daarom kies ik ervoor om die stokken naar boven te laten gaan.<\/p>\r\nDynamiek<\/h4>\r\n
<\/a>Dynamische tekens plaats ik eveneens op een andere manier dan gebruikelijk. Bij instrumentale partijen horen dynamische tekens precies onder de noot te staan waar\u00a0de aanduiding voor geldt. Op die plek staat er echter vaak tekst. Daarom zet ik dynamiek boven de balk.<\/p>\r\nBogen<\/h4>\r\n