De opmaak van arrangementen

Af en toe wordt me op het conservatorium gevraagd welke instellingen ik gebruik bij het vormgeven van mijn arrangementen. In de afgelopen twintig jaar heb ik stapje voor stapje ontwikkeld hoe ik mijn stukken eruit wil hebben zien. Met alle plezier leg ik uit welke keuze ik maak.

Arrangementen omschrijven naar specifieke bezettingen

De arrangementen die bij uitgeverijen verkrijgbaar zijn gaan veelal uit van een ideale koorbezetting; ze zijn geschreven voor SATB of voor SSATTB, waarbij de stemmen een flinke omvang hebben. De koorpraktijk is vaak ingewikkelder: we hebben relatief weinig mannen, of de sopranen hebben moeite met hoge noten, of de bassen zijn eigenlijk meer baritons. Als dirigent kan je ervoor kiezen om het klassieke ideaal te blijven nastreven. Maar je kunt er ook voor kiezen om de muziek aan te passen aan de realiteit van je koor. In dit bericht bekijken we verschillende manieren om arrangementen naar je hand te zetten.

Arrangeren van instrument naar stem

Bij het arrangeren voor koor a capella, wil je geregeld instrumentale partijen omzetten naar zang. De noten voor basgitaar bijvoorbeeld worden een lijn voor de basstem. Arpeggio’s op een piano worden een samenspel van een aantal stemmen. En een drumpartij wordt vocal percussion. Hieronder kijken we naar een aantal technieken voor het omzetten van instrumentale lijnen naar stem.

Vierkwartsmaat

vier-vierdenDe maatsoort die verreweg het meeste voorkomt in pop en jazz is de vierkwartmaat. Maar muzikanten kiezen de notenwaarden soms op een onhandige manier, zodat de backbeat niet klopt. Volgens drummers bestaat de backbeat uit accenten op de tweede en vierde tel in een vierkwartsmaat. Als je een muziekstuk gaat noteren, moet je de notenwaarden dus zo kiezen dat de twee en de vier samenvallen met de backbeat.

Arrangeren voor vrouwen

vrouwenkoorEr bestaan in Nederlands heel wat koren waarin alleen vrouwen zingen. Als arrangeur sta je daarom regelmatig voor de uitdaging om te schrijven voor enkel sopranen en alten. Hoe doe je dat? Kun je met een vrouwengroep een arrangement voor mannen eenvoudigweg een octaaf hoger zingen? En werkt de zetting dan min of meer hetzelfde, ook al klinkt het heeft een octaaf hoger? Of gelden er andere regels voor het arrangeren voor vrouwen?

Voordelen van homofone arrangementen

schoolHomofone arrangementen zijn waardevol om te doen met een koor. In zulke bewerking zingen alle zangers tekst op hetzelfde moment. Dat maakt dat er een sterke connectie is tussen de zangers en dat het koor als geheel op het podium krachtig overkomt. Hieronder zet ik de voordelen van homofone stukken op een rij.

Muziekpapier voor arrangeren

De meeste arrangeurs gebruiken software, zoals Sibelius of Finale, om stukken mooi vorm te geven. Maar het schrijfwerk doen we toch veelal nog aan de piano. (Althans, dat hoop ik, want arrangeren achter de computer is een slechte gewoonte). Schrijven doen we dus vaak nog op papier.

Als je regelmatig schrijft voor koor, is het handig om de stemverdeling al op papier te hebben staan. Daarvoor heb ik muziekpapier gecreëerd voor de verschillende bezettingen.

Muziektermen in Sibelius of Finale

De bekendste computerprogramma’s voor muzieknotatie zijn Sibelius en Finale. Beide programma’s zijn helaas in het Engels. Als je met die software wil gaan werken, is het handig om de Engelse muziektermen te kennen. Hieronder staat een lijstje met de belangrijkste begrippen.

Lay-out van koorpartituren

makeitpretty2Uitgeverijen hebben richtlijnen voor de vormgeving van bladmuziek. Je zou verwachten dat men name de grote uitgeverijen hun best doen om een verzorgde lay-out te bedenken. Maar toch ziet de bladmuziek van een aantal gerenommeerde uitgeverijen er in mijn ogen matig uit. In dit bericht kijken we naar bladmuziek van twee grote publishers.

Haakjes in akkoordsymbolen

ParenthesisSommige muzikanten schrijven in akkoordsymbolen de toevoegingen die na de eerste toevoeging komen tussen haakjes. Ze schrijven dus G7(>9) in plaats van G7>9 en D7(<9<5) in plaats van D7<9<5. Deze notatiewijze kun je zien in The New Real Book. Hier is een voorbeeld, een fragment van Take the A train.